Jako bardzo znaczna osobistość na terenie „gruntowania” demokracji i zwalczania reakcji, Marek został zaproszony na ściśle tajne posiedzenie „Rady Dalekiego Planowania”. Zaproszenie dostarczono diabłu poprzedniego dnia o godzinie 12 w nocy. Niosło go, pod ochroną plutonu wojsk MBP w żelaznej skrzyni dwóch zamaskowanych kurierów. Oddali diabłu skrzynię i wiązkę kluczy. Potem wzięli pokwitowanie i oddalili się. Po otwarciu żelaznej skrzyni Marek znalazł w niej drugą, mniejszą… Dopiero w dwunastej kasetce leżała czerwona koperta z czarną trupią głową, jako memento, zrozumiałe dla każdego. Miała na sobie dwanaście pieczęci. Wewnątrz było zaproszenie na jutro, na godzinę dwunastą w nocy, na nadzwyczajne zebranie.

Diabeł był bardzo przejęty zapowiedzianą naradą i niecierpliwie oczekiwał jej terminu.

W dużej, sklepionej Sali przy ulicy Koszykowej odbyło się zebranie „Rady Dalekiego Planowania”. Gmachu strzegł z powietrza zaprzyjaźniony superbombowiec typu DUP. Był mocno przywiązany sznurkiem do lufcika otwartego okna jednego z pokojów – jak ratlerek do nogi stołu – i groźnie warcząc, krążył nad kamienicą. Ulicami jeździły nieustannie hiperczołgi typu GU, nastroszone armatami i karabinami maszynowymi. Ochrona ta dawała zebraniu poczucie względnego bezpieczeństwa, przed zamachem ze strony elementów sanacyjnych i reakcyjnych.

Punktualnie o godzinie 12 w nocy, za dwunastu fotelami z czarnego dębu, stało 12 demokratów. Wszyscy byli w czerwonych togach, pantoflach i kapturach na głowach. Każdy miał na piersi duży, czarny numer.

Diabeł, z pewnym zdziwieniem, patrzył na stojące na brzegu stołu 12 nocników. Lecz wkrótce dowiedział się, że mają spełnić bardzo ważną funkcję. Numer pierwszy zaczął mówić. Słowa jego krążyły w powietrzu jak nietoperze.

– Szanowni demokraci! Jestem przekonany, że reakcja, sanacja i międzynarodowa plutokracja, gdyby wiedziała, że dziś odbędzie się tu zebranie filarów polskiej demokracji, to by zrobiła wszystko, aby nam przeszkodzić. Budynek jest dobrze strzeżony. Z góry pilnuje go zaprzyjaźniona forteca powietrzna super DUP. Możemy mieć częściową pewność, że nie zaskoczy nas wraża akcja. Natomiast stratosfera jest wolna i stamtąd grozi nam akcja kapitalistów… Naturalnie, jako demokraci ludowi jesteśmy nieustraszeni. Lecz ostrożność nie zawadzi… Podła reakcja w swych wypowiedziach na parkanach zdradziła sekret zabezpieczania się od niszczycielskich skutków bomby atomowej. Zamierzali wykpić naszego sojusznika, lecz zdradzili jedyny sposób ochrony przeciw tej groźnej broni… jaki to sposób – wiemy wszyscy: „Od ruskiej bomby atomowej, chroni nocnik fajansowy”.

Z tymi słowy mówca wziął za ucho ze stołu stojące naprzeciw niego naczynie i uroczyście wdział je na kaptur. Za jego przykładem poszli wszyscy. I wkrótce, za długim, dębowym stołem, w potężnie sklepionej Sali, rozpoczęła się sesja „Rady Dalekiego Planowania”.

Przede wszystkim na porządku dziennym – raczej nocnym – dwanaście nocników postawiło kwestię zagrożenia ze strony polskiej reakcji zagranicznej. Uznano, że w danej chwili największe niebezpieczeństwo dla wszystkich zaprzyjaźnionych państw przedstawia armia Andersa we Włoszech, która jeśli zechce, może zetrzeć z powierzchni ziemi wszystkie zaprzyjaźnione rządy w ogóle, a także w szczegółach. Głos w sprawie zaradzenia tej grozie, która zawisła nad losem kontynentu i 12 nocników, dano nocnikowi nr 12.

– Szanowni demokraci ludowi! – rozpoczął uroczyście nocnik. – Cóż znaczy dla 300 000 000 demokratów garstka 100 000 zmęczonych wojną żołnierzy Drugiego Korpusu? Uważam, że najłatwiej zwyciężyć w fali zapomnienia. Zauważyłem, że od czasu gdy zaczęto w prasie demokratycznej pisać o Drugim Korpusie, cały naród zaczął Korpus kochać, śpiewać o nim pieśni, zaś generał Anders stał się bohaterem narodowym. Taktykę taką uważam za błędną i proponuję całkowite zaprzestanie wymieniania gdziekolwiek nazwy: Drugi Korpus. Niech utoną w mgle zapomnienia.

Wstał nocnik nr 11.

– Wielcy demokraci! Uważam, że najlepszą bronią jest oczernianie przeciwnika. Odsiedziałem 15 lat w różnych kryminałach za przekonania i czyny demokratyczne i zawsze, gdy zarzucano mi kradzież, na przykład, twierdziłem, że oskarżający mnie jest złodziejem. Uważam, że trzeba Korpus przedstawić opinii jako bandę kryminalistów, dowódcę jego jako zaginionego Hitlera. Można udowodnić to dokumentami, świadkami i fotografami. Z początku może nas będą słuchali ze śmiechem, potem ze zdziwieniem, następnie ze znudzeniem, potem zobojętnieniem, wreszcie przyzwyczają się, w końcu uwierzą. To najlepsza droga do celu!

Nocnik nr 10 powiedział:

– Kochani demokraci! Znam siebie i was, i dlatego uważam, że znam dobrze naturę ludzką. Najłatwiejsza droga do unieszkodliwienia przeciwnika to pogrążenie go w dobrobycie. Wyobraźcie sobie andersowca, który będzie miał 10 kufrów. W jednym ubrania, w drugim bielizna, w trzecim jedwabie, w czwartym naczynia, w piątym pościel i tak dalej. Czy jemu zechce się zwalczać naszą piękną demokrację? Do walki zawsze gotów człowiek biedny, który nic nie ma do stracenia, wszystko zaś do zdobycia. Już jeden tylko dobry garnituru zabrzęczą „kasztany”, to jest ostrożny jak lis. Ja proponuję – przez naszych agentów osypać Korpus złotym deszczem. Ryczeć nieustannie w prasie o nędzy żołnierza i skąpstwie aliantów dla bohaterów. To – uważam – jest najlepsza droga do opanowania sytuacji i unieszkodliwienia wartości bojowej Korpusu.

Nocnik nr 9 rzekł:

– Wielce szanowni demokraci ludowi! Wszystko może Polak przezwyciężyć, lecz jest coś, czego Polak prawdziwy nigdy nie pokona… To tęsknota… Możemy łatwo zniszczyć cały Korpus. Większość ściągnąć do Kraju, resztę zaś zatruć nostalgią. Jest to najlepsza droga do celu. Trzeba tylko sprytnie zabrać się do pracy. Przede wszystkim trzeba do kin włoskich pchnąć, dobrze opracowane psychologicznie, filmy polskie, w których hoże dziewczęta będą śpiewały rzewne piosenki: O mój rozmarynie… Wróć Jasieńku… i tak dalej. Pokazać mu polskie łączki, chatki, lasy, strumyki, brzózki, góry, górki i pagórki… Rzucić na rynek włoski mnóstwo tanich patefonów i płyt. Niech posłucha Agnieszki i Umówiłem się z nią na dziewiątą. Akcję tę łatwo rozpracować. Za skutki jej ręczę! Trzeba zagrać na sentymencie, na sercu!

Gdy przyszła kolej na diabła, powiedział:

– Jaśnie wielmożni demokraci! Jako doświadczony demokrata proponuję opanowanie Korpusu drogą spirytystyczną, to znaczy alkoholową. Człowiek, pozbawiony ojczyzny i tęskniący za nią jest szczególnie chętny do kieliszka i szklaneczki. Proponuję – aby tę skłonność zwiększyć – rzucić na rynek włoski naukowe opracowania o pożyteczności alkoholu dla ciała i ducha. Poza tym wydać mnóstwo popularnych broszur o budowie aparatów samogonowych i pędzeniu bimbru z mąki, cukru, rodzynek. Jestem przekonany, że w dwa lata po rozpoczęciu tej akcji wszyscy tam przestaną myśleć o polityce, kwestiach patriotycznych albo społecznych i zajmą się spirytualiami.

Po wypowiedzenie się wszystkich głos zabrał nocnik nr 1. Stał długo, z politowaniem spoglądając na jedenaście nocników. Wreszcie powiedział:

– Nie oczekiwałem nadmiaru rozumu od szanownego zebrania, ale żeby takie głupstwa pleść, to trzeba być nie doświadczonymi demokratami ludowymi, ale burżuazyjnymi ministrami państw kapitalistycznych. Wykazaliście dobitnie, że nie znacie ani historii, ani psychologii, ani polityki. Okazało się, że nie umiecie dobrze zaplanować ani jednego posunięcia na większą skalę, które byłoby radykalne i wynikało z całości sytuacji. Przede wszystkim trzeba pamiętać o tym, że jedynie my, prawdziwi demokraci ludowi, umiemy patrzeć na długą metę. Natomiast wszyscy inni politycy i dyplomaci świata starają się tylko o doraźne sukcesy… Otóż, czym jest Drugi Korpus? Na krótką metę… drobiazg. Na długą: potęgą. Straszne dla nas jest istnienie Korpusu nie dlatego, że może rzucić się na Jugosławię albo przebić się do Polski. Straszny jest jego mit i sztandar. To obecnie jest radością, nadzieją i otuchą Polaków w Polsce. A w razie konfliktu stanie się piorunem. Sto tysięcy ludzi w sto dni stanie się potężną armią fanatyków… Tym właśnie jest dla nas Korpus. A czym jest dla aliantów, którzy patrzą na krótką metę? Kłopotliwym rekwizytem, który chętnie by złożyli do lamusa, ale… nie wypada. Rozumiecie? Zobowiązania. Sojusznicy… To ich krępuje wobec opinii publicznej teraz i… trochę mniej wobec historii, na przyszłość. Więc, chcąc usunąć Korpus z terenu gry, trzeba działać drogą łatwą i prostą: cudzymi rękami… Trzeba stworzyć motyw psychologiczny, wobec którego alianci nie będą się krępowali ze sprzymierzeńcami. Trzeba naszczuć opinię zagraniczną na Korpus.

Mówca zamilkł, obwiódł oczami 11 nocników i spytał:

– Czy wiecie, jaka jest najpotężniejsza broń?

– Bomba atomowa – odezwał się Marek.

– Głupstwo – rzekł nocnik nr 1. – Bomba atomowa może być straszna tylko w naszym posiadaniu. – Przy tych słowach, mówca w dowód prawdy swych słów i jednocześnie, żeby się popisać odwagą, zdjął z kaptura nocnik i postawił go na stole. Potem mówił dalej:

– Najpotężniejsza broń to krzyk. Mury Jerycha padły od wrzasku. Wrzask może człowieka zabić, zamęczyć, pozbawić możności rozumowania, nie dać żyć… I w tym wypadku jest jedyną skuteczną bronią, bo – tu mówca uniósł palec w górę i zrobił długą pauzę – zgadza się z życzeniami tych mężów stanu, którzy o losie Korpusu zadecydują. Bo zadecydują „przyparci do muru” przez opinię publiczną. Więc umyją rączki i Korpus, który powstał z niczego, stał się zaś potęgą militarną, potem i moralną dla kraju, zniknie z powierzchni ziemi… I to, czego nie dokonali faszyści i hitlerowcy bronią, dokonamy łatwo my, ludowi demokraci, krzykiem. Więc trzeba tylko krzyczeć, krzyczeć, krzyczeć. Trzeba oskarżać Korpus o wszystko, co komu do głowy przyjdzie. O zamiary agresywne, o faszyzm, o bandytyzm, o spekulację, brak moralności i religijności, o sprzeniewierzenie się Ojczyźnie. Trzeba o tym pisać wszędzie. Krzyczeć przez radio i na konferencjach…W Kraju wytworzy to tylko większą miłość do Korpusu. Ale my swój cel osiągniemy, bo obiekt miłości zniknie! – mówca przypieczętował te słowa ciosem pieści w stół. – Kampania ta, właściwie, jest rozpoczęta, ale musi przybrać na sile i stać się burzą!

Na drugim miejscu obrad Nocnej Rady Dalekiego Planowania postawiono sprawę likwidacji prasy polskiej za granicą. Po omówieniu ważności tej kwestii, nr 1 usiadł. Głos zabrał nr 12.

– Jak mi wiadomo za granicą wszystkich znaczniejszych pisarzy polskich i publicystów jest około stu. Więc, jeśli potrafimy zlikwidować stutysięczny Korpus, to czyż nie możemy zlikwidować stu krzykaczy? … Ja proponuję zlikwidować ich najprostszą drogą: fizycznie. Nie trzeba nawet wszystkich. Zniknie jeden, drugi, trzeci, innym zaś odechce się krzyczeć.

Mówca usiadł. Wstał nr 11.

– Uważam, że przeciw nim można zastosować tę samą metodę, jak i przeciw Korpusowi. Zacząć krzyczeć, że są to faszyści, hitlerowcy, komuniści, że zagrażają istnieniu każdej demokracji. Można wyciągać wszelkiego rodzaju oskarżenia osób pojedynczych i wszystkich razem. To na pewno odniesie skutek.

Nocnik nr 10 powiedział:

– Uważam za najlepszy sposób przeciąganie takich typów do naszego obozy. Wówczas będą nie tylko unieszkodliwieni, lecz i wykorzystani.

Numer 9 rzekł z patosem:

– Szanowne zgromadzenie! Jestem sam, mówiąc skromnie, jestem największym pisarzem wszechświatów i wszechczasów. Jeśli nie znalazłem uznania, jeśli oskarżono mnie o plagiaty, to tylko przez zawiść zawodową i niski poziom kultury sanacyjnej.

Numer 1 ostro przerwał mówcy:

– Nie mówi się: kultury sanacyjnej. Kultura jest jedna – tylko marksistowska. Reszta to brak kultury!

– Bardzo przepraszam. Wypsnęło mi się – tłumaczył się nr 9. – Więc sądząc według siebie, uważam, że każdy pisarz i publicysta ma jednego tylko boga: pieniądze! Więc trzeba roztoczyć przed pisarzami polskimi za granicą perspektywy wspaniałych możliwości zarobkowych w Polsce. Możne zawierać z nimi kontrakty, drukować zaś – jeśli rzeczy nie są na demokratycznym poziomie – tylko egzemplarze autorskie i im posyłać. Po wydrukowaniu dwóch, trzech książek, każdy z nich jest nasz, albo co najmniej unieszkodliwiony.

Nocnik nr 8 powiedział:

– O wiele taniej i… skuteczniej byłoby oddziaływać na ich próżność. Każdy pisarz uważa siebie za niedocenionego, niezrozumianego i jeśli zacząć drukować o nich entuzjastyczne recenzje, krytyki, całe broszury o wspaniałości tego lub owego bubka żołędnego, to gotów będzie na spadochronie ty wylądować albo zgoła na parasolu, aby tylko móc wchłaniać na miejscu słodki dymek demokratycznego kadzidła: „Ci dopiero na mnie się poznali!”.

Nocnik nr 7 rzekł:

– Trzeba działać drogą kontrastów… Podniecać ich wariacką wyobraźnię. Bo, w gruncie rzeczy, to nie są takie głupy typy, na jakie wyglądają. Na byle jaką przynętę mogą nie pójść. Otóż trzeba tych pisarzy, których mamy już w kurniku, osypać godnościami, orderami, nagrodami, stanowiskami. Tłustszych z nich i pewniejszych, naturalnie, od czasu do czasu wypuszczać za granicę – na wabia. Aby nędza emigracyjna przekonała się, jak dobrze wygląda, lśni i ocieka sadłem pisarz demokratyczny. Jestem przekonany, że tamta hołota – jeśli się nie upokorzy i nie przyjdzie do rączek – zacznie chorować z zawiści, tracić na wadze, wpadać w melancholię. Wreszcie wszyscy obrócą się w cienie i w ogóle znikną.

Numer 6 powiedział:

– Moja metoda taka: nie zwracać uwagi na pisarzy emigracyjnych, lecz drukować w Polsce wszystkie ich utwory, które ze względów taktycznych można wydrukować. Czytelnik polski zobaczy, że jest cały jego komplecik jego wieszczów. W ten sposób przestanie liczyć na to, że tam ktoś walczy piórem o jego wyzwolenie i skapcanieje. Pisarz za granicą, widząc jak jego twórczość cenią w Polsce, na pewno nie wytrzyma, aby nie przyjechać po owoce moralne i materialne swych sukcesów.

Wstał Marek.

– Ja proponuję obsypać ich odznaczeniami, tytułami honorowymi, dyplomami, ale zrobić co można, aby odgrodzić ich od pieniędzy. Bo jak taki typ dostanie gotówkę, to zaraz kupi willę albo założy przedsiębiorstwo pogrzebowe dla rodaków, lub pojedzie na Honolulu hodować banany, albo do Brazylii łapać motyle i będzie dalej nieuchwytny i szkodliwy.

Po wyładowaniu mądrych projektów ze wszystkich nocników, zabrał głos nr 1.

– Ze smutkiem stwierdzam, że i w tym wypadku nie popisaliście się wysokim, ani głębokim, ani szerokim rozumem. Numer 12 zaproponował terror. Co wynika w tym wypadku z terroru? Sprząta się jakiegoś pismaka i robi się z niego bohatera narodowego, bohatera idei walki o wyzwolenie Polski od nas. Każde głupstwo, które nabazgrał będzie wyolbrzymiane, analizowane, przypominane. A my wystawimy siebie w świetle tchórzów, bojących się głosu pojedynczych pismaków. Więc terror, przerzucony za granicę, wywoła skutek przeciwny zamierzonemu. Co się tyczy wszystkich innych rad, to żadna z niech – pojedynczo – nie jest dobra, natomiast wszystkie razem, zastosowane w odpowiednim czasie, mogą spełnić dużą robotę. Przede wszystkim mamy do czynienia z grupą ludzi o różnych temperamentach, inteligencji, zdolnościach, przeżyciach, gustach, charakterach. Mogą być wśród nich tacy, którzy nie pójdą na żadną przynętę i na każdej poznają się. Trzeba więc działać z zewnątrz wszystkimi metodami. A – jako główną metodę – zastosować rozsadzanie od wewnątrz. Właściwie istnieje ono samo przez się, tylko trzeba je obserwować i podsycać, gdy będzie słabło. Chodzi o to, aby wysiłki pisarzy i publicystów emigracyjnych były rozproszone. Aby nie było wspólnych metod działania. A gdy takie metody powstaną – trzeba je druzgotać. Groźny może być dla nas tylko zgodny i zdecydowany obóz. Tymczasem na emigracji obserwujemy coraz więcej rozpraszanie się i wrogość wzajemną. Pismo żre się z pismem. Publicysta z publicystą. Pisarz z pisarzem. Każda nowa placówka literacka jest zaciekle zwalczana przez nich samych. Każdy pisarz, mający powodzenie, jest uważany za wspólnego wroga. Więc: byczo jest! Z dumnych pisarzy zrobiła się psiarnia. I tylko podtrzymać to trochę i dojdzie do tego, co nam potrzebne: każdy będzie czuł się pokrzywdzony, zniechęcony, wreszcie, co zdolniejszy albo więcej ideowy, plunie i odejdzie. Część skapituluje, część umyje ręce i sprawa załatwiona – bez nas. Słowem: wszystko jest na dobrej drodze. I jeśli was pytałem o środki zamknięcia ich głosów, to tylko dlatego, że przypuszczałem, iż któryś z was błyśnie jakimś pięknym pomysłem, lecz bardzo się zawiodłem. Ale mamy instytucję niezawodną: bezpiekę. Wydział Zagraniczny trzyma rękę na pulsie emigracji, więc możemy spać spokojnie. Emigracja musi sama siebie wydusić. Resztę zaś załatwi bezpieka.

Rada Dalekiego Planowania skończyła swe obrady o 4 rano. Nocnik nr 1 polecił nocnikowi nr 12 odwiązać sznurek u lufcika i zwolnić zaprzyjaźnioną fortecę powietrzną super DUP. Bombowiec odleciał na wschód. Wydano rozkaz, aby zaprzyjaźnione hiperczołgi, typu GU, przestały jeździć ulicami. Warszawę ogarnęła cisza.

Bankiet odbył się we własny kółku. Jako swój znalazł się na nim naturalnie i diabeł. Stół był umeblowany bateriami flaszek i suto udekorowany przekąskami. Zamiast kwiatów zdobiły go piramidy rosyjskiego kawioru.

Towarzystwo, w liczbie dwunastu, stało grupkami i rozmawiało. Rzodkiew klarował Pomidorowi:

– Zobaczy wkrótce towarzysz, że w stosunku do mnie Dzierżyński to szczeniak… W trzy lata w Polsce reakcjonisty z mikroskopem nie znajdziecie!

Złotousty Pomidor krzywił się z niesmakiem. Wierzył jedynie w propagandę.

– Ja, towarzyszy, nie lubię środków drastycznych. Uważam, że wszystko można załatwić łagodnie, systematycznie, bez hałasu. Co towarzysz na to? – Pomidor zwrócił się do stojącego obok niego, ponurego, zawsze milczącego, Bani.

– Hm… Zależy…

– Od czego?

– Od termometru.

– Nie rozumiem.

– Temperatura normalna: można działać normalnie. Podwyższona: trzeba lodu. Nie pomaga: operacja zaradzi.

Ogórek Terespolski rozmawiał z Ogórkiem Trockim. Jeden uważał się za wielkiego mówcę, drugi też. Mówili więc, nie słuchając się nawzajem. Popisywali się dialektyką i prawomyślnością, myślami zaś byli przy stole.

Diabeł rozmawiał z Kapustą, który wykładał mu tajemnice wyższej strategii. Do nich zbliżył się wyniosły, zawsze krytyczny Cebula. Przez chwilę słuchał, potem przerwał mowę Kapusty i zwrócił się do diabła:

– Jak towarzysz zareagował na ostatnie napisy na parkanach i murach: „Przetrzymaliśmy okupację – wytrzymamy i demokrację!”.

– Zastępuję je napisami: „Przetrzymaliśmy okupację – ugruntujemy demokrację!”.

– Źle… Mętne… Niezdecydowane…

– A jak, towarzyszu?

– „Przetrzymaliśmy okupację – mamy demokrację!”. Krótko, jasno, fakt dokonany.

– Zupełnie słusznie, każę pozmieniać.

Marek dziwił się, że zebrani nie siadają do tak ponętnie wyglądającego stołu. Czuł już głód. Ale czekał nie długo. Drzwi w końcu Sali otwarły się i wszedł ubrany po wojskowemu, lecz bez żadnych odznak, średniego wzrostu, wieku i tuszy, jegomość. Zapanowała cisza. Wojskowy stanął. Ogarnął znudzonym wzrokiem obecnych na Sali i powiedział:

– Siadajcie!

Głos, chociaż był cichy, brzmiał dla obecnych na sali osób, jak rozkaz. Więc wszyscy siedli. Gdzie kto stał. Ponieważ nie każdy był w pobliżu krzesła, więc większość siadła na podłodze. Marek stał, lecz widząc, co się dzieje, pośpiesznie usiadł i trafił na wyciągnięte nogi Pomidora, który syknął z bólu i złym szeptem rzucił diabłu antydemokratyczny wyraz.

– Siadajcie do stołu! – skorygował sytuację wojskowy, który nazywał się Struś.

Po kilku obowiązujących, uroczystych toastach na cześć nieobecnych wodzów duchowych zebranego tu towarzystwa, pito dalej – jak kto chciał. Wszyscy, jako demokraci z zamiłowania, powołania, przeznaczenia i fachu, apetyty mieli bajeczne, więc trunki lały się wzorowo. Jedynie Bania, Cebula i Czosnek, którzy przeszli specjalną tresurę w obcych krajach, pili umiarkowanie i opiekuńczym okiem ogarniali biesiadników. Natomiast Marek rżnął wódę herbacianą szklanką, czym ku ogólnej zawiści wprawił w zdumienie nawet Strusia. Wielki dygnitarz odezwał się do niego aprobująco:

– Obywatel chyba specjalny kurs chlania ukończył?

Marek odpowiedział skromnie:

– Piję normalnie.

– Jestem ciekaw, jak u obywatela wygląda ekstrapicie? Chodźcie tu! – dygnitarz odsunął nogą krzesło wraz z usadowionym na nim Banią i wskazał diabłu miejsce obok siebie.

Było to nadzwyczajne wyróżnienie. Marek, odprowadzany złymi i zawistnymi spojrzeniami wszystkich, usiadł obok Strusia, który też ssał wódę wzorowo.

Marek nalał trzy szklanki, ustawił je rzędem i wypił jedną za drugą – bez przerwy.

– Zdrowo! – rzekł z aprobatą Struś.

Kapusta aż zzieleniał ze złości, słysząc pochwałę Marka z ust tak wysokiej persony. Więc – chcąc zmniejszyć sukces diabła – powiedział:

– To drobiazg. Ja znałem pewnego kapitana, który potrafił jednym tchem wypić pół szklanki spirytusu i natychmiast powiedzieć swe nazwisko.

Marek uśmiechnął się i rzekł:

– Ja wypiję całą szklankę i powiem swe nazwisko.

– Ciekawe?! Rzekł Struś.

Przyniesiono litr spirytusu. Diabeł był zły, bo dostrzegł ogólną zawiść towarzystwa z powodu wyróżnienia go przez Strusia. Więc zaproponował podstępnie:

– A może zrobimy tak. Niech każdy wypije na cześć największego demokraty świata chociaż ćwierć szklanki, ja zaś wypiję pełną szklankę.

Rozpoczął się popis. Pili wszyscy, bo musieli, wobec tak ważnej intencji. Niektórzy, po wypiciu spirytusu, tracili oddech. Wielu łzy lały się z oczu. Każdy spalił błony śluzowe gardła. Lecz nazwiska nikt nie mógł powiedzieć.

Wówczas Marek wygłosił uroczyście:

– Niech żyje największy demokrata!

Wypił szklankę spirytusu i powiedział:

– Jestem Antoni Wierzba, pogromca hitlerowców i minister USA.

Było to rzeczywiście zdumiewające. Aby trochę zatuszować sukces Marka, sprytny, choć małomówny Bania rzekł:

– Jemu łatwo powiedzieć swe nazwisko, bo je zna. A któż z nas pamięta swe nazwisko? Ja mam ich jedenaście.

Zaczęto licytować się, kto ma więcej nazwisk. Okazało się, że jedynie Marek ma prawdziwe nazwisko. Nie mógł przecież biedny diabeł zdradzić się z tym, że i jego nazwisko jest fałszywe, bo wiedział, z kim ma do czynienia. I to się potwierdziło. Bo gdy spytano go: wiele ma nazwisk? … dostrzegł na sobie uważne, fachowe spojrzenie Rzodkwi. Więc odparł ze wstydem:

– Jedno.

Wywołał tym ogólny wybuch śmiechu i zawstydził się. Ale nie zaszkodził sobie w opinii Strusia, bo pił nadal tęgo.

Jak widać rozpoczęte współzawodnictwo zasmakował biesiadnikom, bo zaczęli się popisywać latami odbytego więzienia. Okazało się, że najwięcej odsiedział niepozorny Ziółko, bo okrągłe 15 lat. Wówczas Bania, nadęty i zły, powiedział:

– Ja, żebym odsiedział wszystko, na co zasłużyłem, to zebrałbym 50 lat.

Wtedy odezwał się Czosnek:

– Siedzieć nie sztuka. Sztuka nie siedzieć!

– A wy, kolego, ile odsiedzieliście w więzieniu? – zwrócił się Kapusta do Marka, do którego, ze względu na wyróżnienie go przez Strusia, poczuł nienawiść.

– Nic.

Ta odpowiedź znów wywołała wybuch śmiechu. Diabeł przeczekał go i powiedział:

– Ale ja siedziałem w Piekle.

– To trzeba udowodnić – rzekł przenikliwy Rzodkiew.

– Zaraz udowodnię.

Marek nalał na talerz spirytusu i zapalił go. Gdy talerz ogarnął błękitny płomień wsadził weń dłoń i trzymał.

– Drobiazg – rzekł zirytowany Kapusta i wsadził palec w płomień, obok dłoni Marka, lecz wnet go cofnął i ukrył w tłustej buzi.

– Jak to obywatel robi?! – rzekł z podziwem Struś.

– Mam w duszy ogień wiary w zwycięstwo demokracji i płomienną miłość dla Rosji, więc ogień dla mnie drobiazg.

Struś łaskawie poklepał diabła po barku i wszyscy zębami zgrzytnęli z zawiści.

– Wysoko drań pnie się! – rzekł szeptem Czosnek do Pomidora.

– Do czasu – rzekł Rzodkiew i zrobił oko do Cebuli. – Spławimy go, jak przyjdzie czas, razem z Mikołajczykiem.

Temat pobytu w więzieniach widocznie zasmakował towarzystwu albo był bliski sercu. Dobrze wstawiony Ogórek Terespolski zaproponował:

– A może przypomnimy sobie dawne, dobre czasy i zagramy w „salonowca”?

Projekt znalazł uznanie i towarzystwo wkrótce z zapałem zabrało się do gry. Bania usadowił się w fotelu. Reszta ciągnęła losy: kto ma być pierwszy ćwiczony? Zaszczyt ten przypadł Rzodkwi. Pochylił się i ukrył twarz w kolanach papy Bani. Jakoś nie było chętnych lać po kuprze groźnego dygnitarza. Wreszcie – jako stary kryminalista – machnął go Ziółko. Rzodkiew podniósł się, obwiódł oczami uformowane przed nim półkole i może by nie znalazł swego ojca chrzestnego, lecz dostrzegł informujący go „zez” oka w lewo Pomidora. Więc nieomylnie wskazał palcem Ziółkę, który musiał go zastąpić, kryjąc twarz w kolanach Bani. Ponieważ Ziółko nie miał „konfidentów”, to dość długo był ćwiczony przez kolegów póki zgadł, kto go uderzył. Był to właśnie Marek. Gdy diabeł położył się, wiele rąk podniosło się jednocześnie, aby machnąć go po kuprze. Wyprzedził wszystkich Kapusta. Marek podniósł się, obwiódł oczami półkole i od razu wskazał palcem Kapustę. Wiedział, że w nim wzbudził – zyskując względy Strusia – największą antypatię.

Kapusta ani razu nie mógł zgadnąć, kto go wali. I to dziwne, bo przecież był wieloletnim kryminalistą. Wywołując wybuchy śmiechu wciąż mylił się. Najczęściej wskazywał Marka, lecz zawsze nietrafnie. Diabeł zaś, wykorzystując swą piekielną siłę, tak walił, że Kapusta aż klękał.

Struś, wsparty rękami w boki, obserwował tę zabawę i śmiał się wesoło, co powodowało jeszcze większy zapał uczestników gry.

Zabawa trwała… Kurz leciał z portek Kapusty aż pod sufit. Było wesoło, przyjemnie i demokratycznie.

by Rob Myatt

Published in exile in 1948, the full title of this work is Siedem pigułek Lucyfera. Autentyczne przygody diabła Marka w latach 1945 i 1946 w niepodległej Polsce demokratycznej, odtworzone na podstawie: dokumentów, zeznań świadków, wycinków prasowych oraz własnych obserwacji autora (The Seven Pills of Lucifer: The Genuine Adventures of a Devil Called Marek in the Years 1945–1946 in an Independent, Democratic Poland, Based on Documents, Witness Statements, Press Clippings, and the Author’s Personal Observations). Piasecki pushed back against his editor’s request to shorten this title, claiming that now that he was in England—not Poland or Russia—he could fully exercise his right to freedom of speech.

The titular devil is Marek, a Category 9 devil working in Hell’s Boiler Room no. 13, where he attends to the fires underneath the boiling pots of water containing historical figures like Herod, Ivan the Terrible, and Hitler. One night, however, Marek falls asleep on the job, the fires go out and all the sinners (except Hitler) succumb to fever and die. As punishment, Marek is sent to live on Earth for one year and is given seven pills that will give him a range of special powers, such as language skills and literary talent. On Earth, he adopts the name Antoni Wierzba.

Upon arriving in Poland, he comes across two men, Plus and Minus, who are brewing moonshine (rather unsuccessfully) in a shed. Using his skills as an expert boiler, he helps Plus and Minus expand their illicit enterprise. They quickly attract the interest of a local entrepreneur known only as Rice and soon business is booming—quite literally. An explosion at the makeshift distillery kills Rice and sends Marek’s venture up in flames. Not wishing to hang around to answer questions, Marek absconds.

Eventually, the devil ends up in Poznań where he takes the pill that will endow him with literary prowess. He quickly makes a name for himself as a great writer and avowed Russophile and is soon invited into the inner circle of the Party. It is at this juncture that we meet him in Chapter 18, “The Midnight Meeting of the Twelve Chamber Pots.”

I took the rather unorthodox decision of translating a chapter towards the end of this book primarily for one reason. In this chapter, the Twelve Chamber Pots discuss how best to combat the threat of Władysław Anders and the Second Polish Corps. Having rejected all other suggestions, Potty Number One claims that the best method is to “shout, shout, and shout again. Accuse the Second Corps of anything and everything that comes to mind. Accuse them of savage intentions, of fascism, of brigandry and speculation, of immorality and irreligiousness.” Reading this passage, I was struck by how applicable it felt to the current “information wars”—despite being written over seventy years ago. I felt that this chapter, in particular, shows how a work like The Seven Pills of Lucifer is just as, if not more, important now than when it was first written.

Sergiusz Piasecki (1901–1964) was a Belarusian-Polish writer born out of wedlock to a Russified szlachcic (a Polish-Lithuanian nobleman). He began working as an intelligence officer for the Polish army in the 1920s but, following a drug-fueled assault, found himself sentenced to 15 years in prison. An avid reader while behind bars, it was here that he learned literary Polish. His first publication, the 1938 Piąty etap (The Fifth Stage), was an autobiographical account of his time in the intelligence services. Piasecki was forced to emigrate following the Second World War due to the rise of Soviet influence in Poland and, thanks to the help of General Władysław Anders and the Second Polish Corps, made it to England where he published Siedem pigułek Lucyfera in exile in 1948.

Rob Myatt is an award-winning translator from Polish, German, Danish, Swedish, Russian, and Luxembourgish into English. He was the recipient of the Goethe-Institut Award for New Translation 2023 for his translation of an extract from Behzad Karim Khani’s debut novel Hund, Wolf, Schakal (Dog, Wolf, Jackal). His literary translations have appeared in journals such as Turkoslavia, MayDay, Subnivean, and The Dodge, and he has worked with publishers including Granta, Rowohlt, Hanser, Wydawnictwo Cyranka, and V&Q. He has also translated a wide range of non-literary texts, on subjects ranging from Roman archaeology and Jewish history, to labor rights and online extremism.